Suplement jaki jest – nie każdy widzi

Dodano: 4 grudnia 2020
Suplement diety

Pacjenci często nie dostrzegają różnic między suplementem diety a lekiem, jednak należy podkreślać odmienność statusu tych produktów. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia suplement diety to „środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny". Suplementy diety nie zapobiegają powstawaniu chorób ani ich nie leczą, a ich głównym celem jest uzupełnienie diety. Badania wykazały, że aż 40% pacjentów nie zna różnicy między lekiem a suplementem diety.

Ograniczona wiedza pacjentów na temat stosowania suplementów diety może prowadzić do nadmiernego spożywania witamin i minerałów, które są zawarte w kilku przyjmowanych jednocześnie preparatach, oraz doprowadzić do interakcji składników suplementów diety i stosowanych przez pacjentów leków.

Dynamiczny rozwój rynku suplementów diety spowodował, że poważnym problemem dla pacjentów staje się wybór właściwego produktu. Co więcej, wyniki badań zleconych przez Najwyższą Izbę Kontroli wykazały, że suplementy diety często nie wykazują cech, które były deklarowane przez producentów, oraz mogą zawierać substancje niedozwolone, a czasem nawet szkodliwe dla zdrowia. Należy jednak pamiętać, że nieliczne suplementy diety są produkowane bez poszanowania dla zaleceń i obowiązującego prawa. Pojawia się zatem pytanie: jaki suplement diety wybrać?

Skład suplementów

Mimo negatywnych opinii na temat całej kategorii suplementów diety warto zaznaczyć, że wymagania odnośnie do składu dla witamin i minerałów oraz oznakowania suplementów diety zostały szczegółowo określone w odpowiednich przepisach i są egzekwowane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia określono w przejrzysty sposób, że oznakowanie, prezentacja i reklama suplementów diety nie może wprowadzać konsumenta w błąd i sugerować, że zbilansowana dieta nie dostarcza wystarczających dla organizmu ilości składników odżywczych.

Ważne zapisy znalazły się również w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie składu i oznakowania suplementów diety. Zgodnie z zapisami rozporządzenia na opakowaniu musi znaleźć się określenie, że konkretny produkt to „suplement diety”. Na etykiecie produktu muszą pojawić się informacje na temat porcji produktu zalecanej do spożycia w ciągu dnia, ostrzeżenie dotyczące nieprzekraczania zalecanej dziennej porcji oraz stwierdzenie, że suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety [4]. W załączniku do rozporządzenia znajduje się również wykaz witamin i składników mineralnych oraz ich form chemicznych, które mogą być stosowane w produkcji suplementów diety.

Składniki suplementów diety wymienione w rozporządzeniu to 13 witamin (witamina A, D, E, K, tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, B6, kwas foliowy, B12, biotyna, witamina C) i 17 składników mineralnych (wapń, magnez, żelazo, miedź, jod, cynk, mangan, sód, potas, selen, chrom, molibden, fluorki, chlorki, fosfor, bor, krzem). Zespół ds. Suplementów Diety określił również maksymalne dawki poszczególnych składników w zalecanej dziennej porcji suplementu diety. Uchwały zespołu formalnie nie stanowią źródła prawa, ale tworzą rodzaj wytycznych, które powinny być przestrzegane przez firmy posiadające w ofercie suplementy diety. Warto zwrócić uwagę na firmy, które trzymają się zaleceń GIS, stosują w preparatach zalecane dawki oraz zamieszczają na opakowaniach wszelkie potrzebne ostrzeżenia.

Należy przypominać pacjentom, że prawidłowo zbilansowana dieta powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników pokarmowych (w tym witamin i minerałów). Występują jednak szczególne sytuacje, w których stosowanie suplementów diety jest zalecane. Dotyczy to osób spożywających mniej niż 1600 kcal dziennie, osób starszych oraz osób stosujących diety eliminacyjne. Osoby starsze posiadają zwiększone zapotrzebowanie na niektóre składniki odżywcze ze względu na ich ograniczoną przyswajalność [6]. Dobrym przykładem mogą być również wegetarianie lub weganie oraz osoby wykluczające z diety wszystkie produkty mleczne, u których dochodzi do utrudnionej realizacji zapotrzebowania m.in. na wapń, witaminę D3 oraz witaminę B12.

Suplementacja kwasu foliowego, jodu i witaminy D3jest zalecana u kobiet w ciąży. W uzasadnionych przypadkach i w zależności od stopnia istniejącego niedoboru lub jego ryzyka można u tych kobiet zastosować suplementację żelaza, kwasu dokozaheksaenowego (DHA) oraz magnezu [6]. U kobiet w ciąży i karmiących piersią, które stosują specjalne diety (m.in.: wegetariańską, wegańską, bezglutenową), może zaistnieć konieczność dodatkowej suplementacji witaminy B12. Suplementacja wapnia i witaminy Dwskazana jest również u kobiet po menopauzie, w przypadku niedoboru tych składników. U osób z nietolerancją laktozy eliminacja produktów mlecznych z diety może uniemożliwić pokrycie zapotrzebowania na wapń, dlatego wskazana może być jego suplementacja. Niestety, sposób odżywania większości osób odbiega od aktualnych zaleceń żywieniowych. Dlatego, gdy w diecie pojawią się jakiekolwiek niedobory witamin lub składników mineralnych, można rozważyć ich suplementację.

Ważnym przykładem suplementacji jest konieczność przyjmowania witaminy D, gdyż w Polsce (ze względu na jej położenie geograficzne) synteza skórna może okazać się niewystarczająca. Okazuje się, że niedobory witaminy D stanowią bardzo częsty problem, który może dotykać nawet do 80% populacji. Hipowitaminoza może sprzyjać wielu niekorzystnym chorobom, m.in.: otyłości, chorobom wątroby lub nerek, oraz prowadzić do krzywicy i osteomalacji. Zgodnie z zaleceniami Zespołu ds. Suplementów Diety ilość witaminy D w zalecanej dziennej porcji suplementu diety wynosi 2000 IU. Jest to jedyny suplement diety wskazany do stosowania przez osoby w starszym wieku przez cały rok. Wczesna profilaktyka w populacji zdrowej dotyczy również dzieci i dorosłych.

Odpowiedni wybór preparatu

Pacjenci często popełniają błędy, rozpoczynając suplementację: wybierają nieodpowiednie dla nich preparaty, nie stosują się do zaleceń dotyczących dziennej porcji i ignorują możliwe interakcje z przyjmowanymi przez nich lekami. Dlatego rolą farmaceuty powinna być edukacja pacjentów w zakresie bezpiecznej i efektywnej suplementacji. Warto podkreślać, że zażywanie zbyt wysokich dawek witamin może skutkować poważnymi problemami zagrażającymi zdrowiu lub życiu. Przykładowo, wysoki poziom witaminy B12 w osoczu może być związany z wystąpieniem szeregu chorób, w tym schorzeń nowotworowych, oraz ze zwiększoną śmiertelnością. Zagrożeń związanych z nieuzasadnioną suplementacją jest więcej. Produkty te mogą wchodzić w interakcje ze stosowanymi produktami leczniczymi i prowadzić między innymi do obniżenia wchłaniania niektórych antybiotyków, zmniejszenia działania przeciwnadciśnieniowego β-blokerów lub zwiększać krzepliwość krwi.

Aby uchronić się przed błędami w suplementacji oraz wyborem nieodpowiedniego produktu, pacjenci powinni kierować się rekomendacją specjalistów oraz korzystać z suplementów ze sprawdzonych źródeł. Największe zaufanie pacjentów powinny budzić firmy, które stosują się do zaleceń Zespołu ds. Suplementów Diety oraz Głównego Inspektora Sanitarnego. Przestrzeganie przepisów prawa oraz zaleceń przez firmy posiadające w ofercie suplementy diety jest niezwykle istotne. Pacjent powinien mieć pewność, że dawki składników suplementów diety zawarte w produktach dostępnych na półkach aptecznych są dla niego bezpieczne. Przestrzeganie zaleceń odnośnie do maksymalnych dawek składników w zalecanej dziennej porcji suplementu diety może różnicować marki warte polecenia od tych, które są jedynie odpowiedzią na zmieniające się trendy rynkowe.

Artykuł sponsorowany

  1. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 25 sierpnia 2006 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1225 z późn. zm.).

  2. Stoś K., Wierzejewska R., Siuba-Strzelińska M., Suplementy diety – czy potrzebujesz?, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2019.

  3. Medycyna Praktyczna Suplementy poza kontrolą; https://www.mp.pl/pacjent/dieta/aktualnosci/158578,suplementy-poza-kontrola (dostęp: 13.10.2020 r.).

  4. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 września 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety (Dz. U. z 2018 r., poz. 1951).

  5. GIS Zespół ds. Suplementów Diety, https://www.gov.pl/web/gis/zespol-do-spraw-suplementow-diety (dostęp: 13.10.2020 r.).

  6. Grembecka M., Suplementy diety – panaceum na wszystkie dolegliwości?, „GAZETA AMG” 1/2019.

  7. Buczkowski K., Chlabicz S., Dytfeld J., Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2013; 7: 55–58.

  8. Uchwała nr 4/2019 Zespołu ds. Suplementów Diety w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki witaminy D w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety.

  9. Uchwała nr 14/2019 Zespołu ds. Suplementów Diety w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki kobalaminy (B12) w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety.

Nr 15, Styczeń 2021

Nr 15, Styczeń 2021
Dostępny w wersji elektronicznej